[fusion_global id=”73″][fusion_builder_container hundred_percent=”no” hundred_percent_height=”no” hundred_percent_height_scroll=”no” hundred_percent_height_center_content=”yes” equal_height_columns=”no” menu_anchor=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” status=”published” publish_date=”” class=”” id=”” link_color=”” link_hover_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” margin_top=”” margin_bottom=”” padding_top=”” padding_right=”” padding_bottom=”” padding_left=”” gradient_start_color=”” gradient_end_color=”” gradient_start_position=”0″ gradient_end_position=”100″ gradient_type=”linear” radial_direction=”center center” linear_angle=”180″ background_color=”” background_image=”” background_position=”center center” background_repeat=”no-repeat” fade=”no” background_parallax=”none” enable_mobile=”no” parallax_speed=”0.3″ background_blend_mode=”none” video_mp4=”” video_webm=”” video_ogv=”” video_url=”” video_aspect_ratio=”16:9″ video_loop=”yes” video_mute=”yes” video_preview_image=”” filter_hue=”0″ filter_saturation=”100″ filter_brightness=”100″ filter_contrast=”100″ filter_invert=”0″ filter_sepia=”0″ filter_opacity=”100″ filter_blur=”0″ filter_hue_hover=”0″ filter_saturation_hover=”100″ filter_brightness_hover=”100″ filter_contrast_hover=”100″ filter_invert_hover=”0″ filter_sepia_hover=”0″ filter_opacity_hover=”100″ filter_blur_hover=”0″][fusion_builder_row][fusion_builder_column type=”2_3″ layout=”2_3″ spacing=”” center_content=”no” link=”” target=”_self” min_height=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” hover_type=”none” border_size=”0″ border_color=”” border_style=”solid” border_position=”all” border_radius=”” box_shadow=”no” dimension_box_shadow=”” box_shadow_blur=”0″ box_shadow_spread=”0″ box_shadow_color=”” box_shadow_style=”” padding_top=”” padding_right=”” padding_bottom=”” padding_left=”” margin_top=”” margin_bottom=”” background_type=”single” gradient_start_color=”” gradient_end_color=”” gradient_start_position=”0″ gradient_end_position=”100″ gradient_type=”linear” radial_direction=”center center” linear_angle=”180″ background_color=”” background_image=”” background_image_id=”” background_position=”left top” background_repeat=”no-repeat” background_blend_mode=”none” animation_type=”” animation_direction=”left” animation_speed=”0.3″ animation_offset=”” filter_type=”regular” filter_hue=”0″ filter_saturation=”100″ filter_brightness=”100″ filter_contrast=”100″ filter_invert=”0″ filter_sepia=”0″ filter_opacity=”100″ filter_blur=”0″ filter_hue_hover=”0″ filter_saturation_hover=”100″ filter_brightness_hover=”100″ filter_contrast_hover=”100″ filter_invert_hover=”0″ filter_sepia_hover=”0″ filter_opacity_hover=”100″ filter_blur_hover=”0″ last=”no”][fusion_title title_type=”text” rotation_effect=”bounceIn” display_time=”1200″ highlight_effect=”circle” loop_animation=”off” highlight_width=”9″ highlight_top_margin=”0″ before_text=”” rotation_text=”” highlight_text=”” after_text=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” content_align=”left” size=”1″ font_size=”” animated_font_size=”” fusion_font_family_title_font=”” fusion_font_subset_title_font=”” fusion_font_variant_title_font=”” line_height=”” letter_spacing=”” margin_top=”” margin_bottom=”” margin_top_mobile=”” margin_bottom_mobile=”” text_color=”” animated_text_color=”” highlight_color=”” style_type=”default” sep_color=”” animation_type=”” animation_direction=”left” animation_speed=”0.3″ animation_offset=””]<\/p>\n
Historia R\u00f8nne, cz\u0119\u015b\u0107 1.<\/p>\n
[\/fusion_title][fusion_text columns=”” column_min_width=”” column_spacing=”” rule_style=”default” rule_size=”” rule_color=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” animation_type=”” animation_direction=”left” animation_speed=”0.3″ animation_offset=””]<\/p>\n
Wej\u015bcie do portu w R\u00f8nne – Foto: Infobornholm<\/p>\n
Najwi\u0119kszym miastem na Bornholmie jest R\u00f8nne. Jest to miasto, kt\u00f3re wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b poznaje po przyje\u017adzie na wysp\u0119. Ale co w\u0142a\u015bciwie oznacza R\u00f8nne. Dawno temu obszar ten nazywano Rotna lub R\u00f8dne, co oznacza zgni\u0142y, nawi\u0105zuj\u0105c do faktu, \u017ce stara osada zosta\u0142a zbudowana na nisko po\u0142o\u017conym i bagnistym terenie, gdzie dzi\u015b znajduje si\u0119 port. Pojawi\u0142 si\u0119 smr\u00f3d z gnij\u0105cych wodorost\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie ju\u017c prawie nigdy nie do\u015bwiadcza si\u0119 tego smrodu z tego obszaru, poniewa\u017c usuwa si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wodorost\u00f3w z miejsc, w kt\u00f3rych s\u0105 one zmywane do morza.<\/p>\n
Jak daleko wstecz w historii istnia\u0142o osadnictwo na tym terenie nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, ale wiadomo, \u017ce od ok. 1000 by\u0142a niewielk\u0105 osad\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z dom\u00f3w rybak\u00f3w i gospodarstw. Poniewa\u017c od brzegu rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 dwie podwodne rafy, tworz\u0105 one razem naturalny port z g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0105 w obr\u0119bie tych raf. Tutaj rybacy mieli okazj\u0119 zakotwiczy\u0107 wi\u0119ksz\u0105 \u0142odzi\u0105, podczas gdy le\u017c\u0105ce niemal pod os\u0142on\u0105, ma\u0142e statki by\u0142y podci\u0105gane na pla\u017cy. Domy znajdowa\u0142y si\u0119 na obszarze od placu ko\u015bcielnego do przystani \u0142odzi N\u00f8rrek\u00e5s.<\/p>\n
W XIII wieku liczba ludno\u015bci wzros\u0142a i R\u00f8nne stopniowo stawa\u0142o si\u0119 du\u017cym miastem. W 1327 r. miasto otrzyma\u0142o status miasta targowego, co oznacza\u0142o, \u017ce mia\u0142o w\u0142asny rz\u0105d z burmistrzem, rad\u0105 i w\u0142asn\u0105 w\u0142adz\u0105 s\u0105downicz\u0105 oraz przywileje kr\u00f3lewskie dla kupc\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. R\u00f8nne sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cnym punktem dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych po Ba\u0142tyku kupc\u00f3w, kt\u00f3rzy wykorzystywali miasto jako przystanek w podr\u00f3\u017cy z Niemiec do Visby na Gotlandii. Niekt\u00f3rzy kupcy z Greifswaldu osiedlili si\u0119 nawet w R\u00f8nne, gdzie przed 1400 r. mieli „gildi\u0119”, kt\u00f3ra zapewnia\u0142a im ochron\u0119, kiedy latem mieli w mie\u015bcie swoje stragany handlowe. W 1378 roku Greifswalczycy uzyskali pewne prawa od arcybiskupa Nielsa Jons\u00f8na. Mogli kupi\u0107 kawa\u0142ek ziemi i wybudowa\u0107 „dom firmowy” Za ten „dom firmowy” musieli p\u0142aci\u0107 niewielk\u0105 roczn\u0105 op\u0142at\u0119. W 1433 r. otrzymali kaplic\u0119, kt\u00f3ra prawdopodobnie by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 ko\u015bcio\u0142a w R\u00f8nne. St\u0105d mia\u0142y si\u0119 odbywa\u0107 zar\u00f3wno msze jak i pogrzeby ich „braci cechowych” z bliska i daleka.<\/p>\n
Teraz, gdy R\u00f8nne sta\u0142o si\u0119 wi\u0119kszym miastem, mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c pewne zainteresowanie miastami handlowymi w rejonie Morza Ba\u0142tyckiego. W czasach pokoju oznacza\u0142o to o\u017cywiony handel i zwi\u0119kszone obroty w mie\u015bcie, ale w okresach niepokoj\u00f3w oznacza\u0142o to, \u017ce Bornholm by\u0142 naje\u017cd\u017cany przez ludzi, kt\u00f3rzy mieli tylko jeden cel, kt\u00f3rym by\u0142o pl\u0105drowanie wszystkiego, co si\u0119 zbli\u017cy\u0142o i podpalanie dom\u00f3w ludzi, chyba \u017ce zap\u0142ac\u0105 podatek ogniowy, aby ich domy nie zosta\u0142y spl\u0105drowane i spalone. Szczeg\u00f3lnie w XVI wieku wyspa by\u0142a kilkakrotnie naje\u017cd\u017cana przez Lubeki\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy pl\u0105drowali, pustoszyli i \u017c\u0105dali od ludno\u015bci du\u017cych podatk\u00f3w.<\/p>\n
W 1525 roku Borholm zosta\u0142 przekazany Lubece jako hipoteka na 50 lat, poniewa\u017c korona du\u0144ska by\u0142a winna du\u017ce sumy, kt\u00f3rych nie mog\u0142a zap\u0142aci\u0107. Du\u0144skiego w\u0142adc\u0119 Hammershus zast\u0105pi\u0142 Niemiec, kt\u00f3remu w zamian wyspa musia\u0142a p\u0142aci\u0107 podatki i c\u0142a. Kupcy lubelscy otrzymali prawo do osiedlania si\u0119 w miastach na wyspie i prowadzenia handlu na takich samych zasadach jak kupcy miejscowi.<\/p>\n
Jednak obecno\u015b\u0107 Lubeki w R\u00f8nne mia\u0142a pozytywny wp\u0142yw. Rozkwita\u0142 handel, rybo\u0142\u00f3wstwo i rolnictwo. Ale poniewa\u017c 50 lat jako hipoteka dobiega\u0142o ko\u0144ca, pr\u00f3bowano zwi\u0119kszy\u0107 obroty kosztem miejscowych kupc\u00f3w, ale nie posz\u0142o to zbyt dobrze. Miejscowi kupcy i obywatele po prostu wyrzucili lubuskich ze swoich stragan\u00f3w, natomiast tym z Greifswaldu, Stralsundu i innym p\u00f3\u0142nocnoniemieckim kupcom pozwolono pozosta\u0107.<\/p>\n
Po okresie lubeckim R\u00f8nne najwyra\u017aniej stan\u0119\u0142o w miejscu. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w latach 1500-tych szlaki handlowe zosta\u0142y przekierowane ze wzgl\u0119du na odkrycie przez Ameryk\u0119 i poznanie drogi morskiej na Daleki Wsch\u00f3d na po\u0142udnie od Afryki. W tym samym czasie gwa\u0142townie zmniejszy\u0142y si\u0119 zasoby \u015bledzia ba\u0142tyckiego.<\/p>\n
Od oko\u0142o 1576 roku i 300 roku liczba ludno\u015bci wzrasta\u0142a bardzo powoli, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce w tym okresie na wysp\u0119 5 razy przysz\u0142a d\u017cuma i wielu ludzi straci\u0142o \u017cycie.<\/p>\n
Pod koniec XVII wieku miasto nadal koncentrowa\u0142o si\u0119 w obszarze od ko\u015bcio\u0142a i na p\u00f3\u0142noc, gdzie dzi\u015b znajdujemy Storegade i Gr\u00f8nnegade, du\u017ce gospodarstwa kupieckie, a domy by\u0142y dobrze zbudowane i u\u0142o\u017cone w kontynuacji siebie w kierunku drogi. Na po\u0142udnie od ko\u015bcio\u0142a by\u0142o bardzo ma\u0142o dom\u00f3w i by\u0142y one bardziej spiczaste. W tym czasie prawdopodobnie istnia\u0142y ju\u017c plany budowy plac\u00f3w w mie\u015bcie, gdy\u017c na starych rysunkach z 1676 roku wida\u0107 du\u017ce go\u0142e tereny, na kt\u00f3rych dzi\u015b mamy zlokalizowane St. Torv i Lille Torv, ponadto na rysunku wida\u0107 tereny pod sie\u0107 dr\u00f3g. W 1684 roku w miejscu, gdzie dzi\u015b znajduje si\u0119 Snellemark, znajdowa\u0142 si\u0119 punkt handlowy. Na obrze\u017cach miasta znajdowa\u0142y si\u0119 3 m\u0142yny zlokalizowane w miejscu dzisiejszej laksegady. Nieliczne ulice, kt\u00f3re istnia\u0142y w tym czasie w R\u00f8nne – i na reszcie wyspy – nie mia\u0142y nazwy ulicy, domy mia\u0142y nazw\u0119, tak\u0105 jak r\u00f3g lub widok, w ten spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 dom lub osob\u0119, kt\u00f3rej si\u0119 szuka\u0142o. Nazwy dr\u00f3g po raz pierwszy pojawi\u0142y si\u0119 na wyspie w 1761 roku.<\/p>\n
Wszystkie miasta na Bornholmie zawsze mia\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju i wzrostu, poniewa\u017c nigdy nie by\u0142o tam fortyfikacji, row\u00f3w czy wa\u0142\u00f3w ograniczaj\u0105cych zabudow\u0119 miast. Dlatego zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 dom\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna dzi\u015b zobaczy\u0107 w np. O\u015brodek miejski R\u00f8nne dysponuje ogrodem lub dziedzi\u0144cem. Ulice w starych miastach s\u0105 wi\u0119c w\u0105skie i krzywe, co wynika z faktu, \u017ce ludzie chodzili lub je\u017adzili wozami konnymi mi\u0119dzy wszystkimi kawa\u0142kami ziemi, tworz\u0105c w ten spos\u00f3b system dr\u00f3g.<\/p>\n
W 1687 r. pojawi\u0142y si\u0119 jednak plany budowy twierdzy w R\u00f8nne. Stare miasto na po\u0142udnie od ko\u015bcio\u0142a mia\u0142o by\u0107 poza murem twierdzy, a tam gdzie na wcze\u015bniejszym rysunku by\u0142y otwarte przestrzenie – St. Torv (Leergaards Plads) i Lille Torv – mia\u0142 by\u0107 mur twierdzy. Projekt Petera Povlsena Arboe zosta\u0142 jednak przerwany, gdy zamiast niego wybudowano fortyfikacje na Christians\u00f8. Powsta\u0142y jednak jakie\u015b rowy i wa\u0142y, ale po kilku latach przesta\u0142y istnie\u0107. Jedyn\u0105 budowl\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a uko\u0144czona by\u0142 fort na po\u0142udnie od miasta, kt\u00f3ry dzi\u015b s\u0142u\u017cy jako muzeum. Peter Povlsen Arboe postanowi\u0142 pozosta\u0107 na Bornholmie, mimo \u017ce jego zadanie dobieg\u0142o ko\u0144ca. Osiedli\u0142 si\u0119 w miejscu zwanym obecnie St. Torv. Dom, w kt\u00f3rym mieszka\u0142, sta\u0142 w miejscu, gdzie dzi\u015b znajduje si\u0119 bank Nordea. Peder Povlsen Arboe sta\u0142 si\u0119 protoplast\u0105 pokolenia zegarmistrz\u00f3w, bardzo znanych zegark\u00f3w Bornholmer.<\/p>\n
Natomiast w po\u0142owie XVII wieku zn\u00f3w zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 o budowie twierdzy. Powodem by\u0142o to, \u017ce obiekt na Christians\u00f8 by\u0142 niewystarczaj\u0105cy. Plany te zosta\u0142y jednak szybko od\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142k\u0119.<\/p>\n
[\/fusion_text][\/fusion_builder_column][fusion_builder_column type=”1_3″ layout=”1_3″ spacing=”” center_content=”no” link=”” target=”_self” min_height=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” hover_type=”none” border_size=”0″ border_color=”” border_style=”solid” border_position=”all” border_radius=”” box_shadow=”no” dimension_box_shadow=”” box_shadow_blur=”0″ box_shadow_spread=”0″ box_shadow_color=”” box_shadow_style=”” padding_top=”” padding_right=”” padding_bottom=”” padding_left=”” margin_top=”” margin_bottom=”” background_type=”single” gradient_start_color=”” gradient_end_color=”” gradient_start_position=”0″ gradient_end_position=”100″ gradient_type=”linear” radial_direction=”center center” linear_angle=”180″ background_color=”” background_image=”” background_image_id=”” background_position=”left top” background_repeat=”no-repeat” background_blend_mode=”none” animation_type=”” animation_direction=”left” animation_speed=”0.3″ animation_offset=”” filter_type=”regular” filter_hue=”0″ filter_saturation=”100″ filter_brightness=”100″ filter_contrast=”100″ filter_invert=”0″ filter_sepia=”0″ filter_opacity=”100″ filter_blur=”0″ filter_hue_hover=”0″ filter_saturation_hover=”100″ filter_brightness_hover=”100″ filter_contrast_hover=”100″ filter_invert_hover=”0″ filter_sepia_hover=”0″ filter_opacity_hover=”100″ filter_blur_hover=”0″ last=”no”][fusion_title title_type=”text” rotation_effect=”bounceIn” display_time=”1200″ highlight_effect=”circle” loop_animation=”off” highlight_width=”9″ highlight_top_margin=”0″ before_text=”” rotation_text=”” highlight_text=”” after_text=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”backgroundTitle” id=”” content_align=”left” size=”2″ font_size=”” animated_font_size=”” fusion_font_family_title_font=”” fusion_font_subset_title_font=”” fusion_font_variant_title_font=”” line_height=”” letter_spacing=”” margin_top=”” margin_bottom=”” margin_top_mobile=”” margin_bottom_mobile=”” text_color=”” animated_text_color=”” highlight_color=”” style_type=”default” sep_color=”” animation_type=”” animation_direction=”left” animation_speed=”0.3″ animation_offset=””]<\/p>\n
[fusion_fontawesome icon=”fa-map-marker” size=”22px” flip=”” rotate=”” spin=”no” alignment=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” margin_top=”” margin_right=”” margin_bottom=”” margin_left=”” circle=”yes” iconcolor=”#3d4c54″ circlecolor=”#ffffff” circlebordercolor=”#ffffff” animation_type=”” animation_direction=”down” animation_speed=”0.1″ animation_offset=””][\/fusion_fontawesome] Gdzie jest R\u00f8nne<\/p>\n
[\/fusion_title][fusion_map api_type=”” embed_address=”” embed_map_type=”roadmap” address=”3700 R\u00f8nne” type=”roadmap” width=”” height=”” zoom=”14″ scrollwheel=”yes” scale=”yes” zoom_pancontrol=”yes” animation=”no” popup=”yes” map_style=”default” overlay_color=”” static_map_color=”” infobox_content=”” infobox=”default” infobox_text_color=”” infobox_background_color=”” icon=”” icon_static=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” class=”” id=”” \/][\/fusion_builder_column][\/fusion_builder_row][\/fusion_builder_container]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[fusion_global id=”73″][fusion_builder_container hundred_percent=”no” hundred_percent_height=”no” hundred_percent_height_scroll=”no” hundred_percent_height_center_content=”yes” equal_height_columns=”no” menu_anchor=”” hide_on_mobile=”small-visibility,medium-visibility,large-visibility” status=”published” publish_date=”” class=”” id=”” link_color=”” link_hover_color=”” border_size=”” border_color=”” border_style=”solid” margin_top=”” margin_bottom=”” padding_top=”” padding_right=”” padding_bottom=”” padding_left=”” gradient_start_color=”” gradient_end_color=”” gradient_start_position=”0″ gradient_end_position=”100″ gradient_type=”linear” radial_direction=”center center” linear_angle=”180″ background_color=”” background_image=”” background_position=”center center” background_repeat=”no-repeat” fade=”no” background_parallax=”none” enable_mobile=”no” parallax_speed=”0.3″ background_blend_mode=”none” video_mp4=”” video_webm=”” video_ogv=”” video_url=”” video_aspect_ratio=”16:9″ video_loop=”yes” video_mute=”yes” video_preview_image=”” filter_hue=”0″ filter_saturation=”100″ filter_brightness=”100″ filter_contrast=”100″ filter_invert=”0″ […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-1681","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n